MMNieuws viert dit jaar z’n tienjarig bestaan. En bij een jubileum is de neiging om achterom te kijken sterk. Waaraan besteedden we in die tien jaar aandacht? Wat zegt het dat de onderwerpen die in MMNieuws aan bod kwamen langzaam verschoven, naar onderwerpen als creatieve industrie, cultureel ondernemerschap, e-cultuur en e-commerce, Web 2.0 en Cultuur 2.0? 
MMNieuws besloot niet achterom te kijken, maar vooruit, naar de aankomende tien jaar, naar het landschap van de creatieve industrie in 2020. Hoe ziet dat er dan uit? Wat gaat er veranderen en wat blijft? En welke plek nemen creatieve bedrijven of organisaties in in dat landschap?
Die vragen legden we voor aan een fors aantal cultureel en creatief ondernemers die met hun activiteiten aan de weg timmeren. Hun blik op de toekomst is ook voor MMNieuws in de komende tien jaar mede richtinggevend.

Aangezien het algemeen bekend is dat niemand in de toekomst kan kijken, is iedere toekomstvoorspelling gedoemd niet veel meer te zijn dan een bescheiden extrapolatie van de status-quo. Dat hoeft niet oninteressant te zijn, integendeel.
Ik verwacht eigenlijk dat uit de bijdragen in dit nummer blijkt hoe graag de verschillende auteurs willen dat hun activiteiten de komende jaren nóg succesvoller zullen worden dan ze al zijn, vooral omdat ze denken de juiste antwoorden te hebben gevonden op de vragen van deze tijd. Daar is niets mis mee, dat getuigt zou ik zeggen van goed ondernemerschap en dat kunnen we de komende twintig jaar wel gebruiken.
 

Anno 2020 is het Filmmuseum een bruisend filmcentrum dat als een magneet fungeert voor een ieder die het onbekende wil ontdekken of het bekende wil terugzien.
Het aanbod van het Filmmuseum – artistiek vooruitstrevend en maatschappelijk geëngageerd – is even avontuurlijk als afwisselend. Er is een rijk gevarieerd programma van film en expositie, er zijn festivals, evenementen in alle soorten en maten en er is een uniek aanbod van op maat gesneden programma’s, waarin de stem van het publiek soms mede doorklinkt. Je kunt er een dwarsdoorsnede zien van meer dan een eeuw filmgeschiedenis, 3D-projecties met live muziek bekijken, deelnemen aan filmremix-avonden of aan de slag in het filmlab.

Toekomstvoorspellingen: wie zich er zonder ervaring met glazen bollen aan waagt, waagt zich in het luchtledige. Giep Hagoort durft het aan, gesterkt door de visie van een groot aantal creatief en cultureel ondernemers die in dit nummer van MMNieuws hun ideeën over de toekomst van hun eigen bedrijf, organisatie of bedrijfstak uiteenzetten.

In 2020 ziet de kunstwereld er anders uit en daarom zullen de taken van de cultuurmanagers ook andere zijn dan nu. Wie zich een beeld wil vormen van het cultuurmanagement in 2020 moet een stap verder kijken. Daarom laten we eerst een filmpje zien met visoenen over de globe over 25 jaar, dan een figuur met de demografische data van ons land en ten slotte nog een foto waarop de Kulturangehauchte lezer zichzelf kan herkennen. Daarmee kan men zich een beeld vormen waaraan de cultuurmanagers in 2020 moeten werken.

 

Opium voor het Volk maakt voorstellingen over thema’s die de generatie van 1970 t/m 1989 aanspreken. Wij behoren hier zelf ook toe. Onder elkaar noemen we deze groep ‘de pubers van Lubbers en Kok’.
In 2020 zullen de pubers van Lubbers en Kok zo tussen de 35 en 55 jaar oud zijn. Tegen die tijd is het laatste nestdons onze woningen uitgevlogen. We zullen de handen vrij hebben om het land te besturen en oud en wijs genoeg zijn om onze levens goed in te richten. Maar doen we dat dan ook? 2020 zal een jaar zijn waarin onze generatie de balans kan opmaken. Een mooie taak voor een toneelgroep om daarbij te helpen. Opium voor het Volk maakt tegen die tijd aanschouwelijk en invoelbaar waarom we doen zoals we doen, wat er beter moet, én welke zwaktes ons vergeven mogen worden.
 

In 2020 zijn de mensen in ons verzorgingsgebied Haarlem nog grijzer dan ze nu al zijn. Onlangs zag ik bij een concert van de Golden Earring twee mensen met een rollator in de zaal. ‘Dit is het begin,’ dacht ik, terwijl zanger Barry Hay nog verwoede pogingen deed jong te zijn, ‘de hippiegeneratie wordt nu echt bejaard’.
 

Festivals, dat waren toch van die evenementen als Woodstock en Holland Festival? Artiesten staan op een podium. Informatie wordt richting bezoekers gevuurd. En er is een grote afstand tussen publiek, artiest en organisatie. In 2020 is Incubate veranderd van een ouderwets festival, dat een keer per jaar plaats vindt, in een sociaal-maatschappelijke organisatie en in een content-producent. Het festivalmoment werd een festivalproces.

 

Over twintig jaar zal de term oud-musea gemeengoed zijn geworden, een brokkelige samentrekking van oudheidkundige kamer en museum. Alle oud-musea zijn gebonden aan de overheid en de verzelfstandigingen aan het eind van de 20e eeuw zijn allemaal teruggedraaid. Dat betekent dat de overheid zich weer verantwoordelijk voelt voor de oud-musea, voor de collecties, de bijzondere gebouwen en de conservatoren en collectiebeheerders die voor die collecties zorgen.

In de aankomende tien jaar weet EKKO de progressieve programmering waar het om bekend staat vast te houden, maar durft het ook risico’s te nemen om in te spelen op veranderende behoeften. Dankzij internet krijgt het publiek bredere interesses, is beter onderlegd en iedereen is recensent (en dus ook promotor). Dat is misschien een kwetsbaarheid, maar als EKKO dicht bij z’n missie blijft, biedt dit juist ook kansen. EKKO ontdekt en verrast, is ons credo!

 

Muziek manifesteert zich hoofdzakelijk in twee gedaantes; opgenomen muziek en live muziek. De opgenomen variant is eindeloos kopieerbaar en altijd, overal gratis verkrijgbaar. De live variant is per definitie uniek, niet kopieerbaar en allesbehalve gratis. Elke dag opnieuw zal jong, onbekend muziektalent zichzelf presenteren aan de wereld. Online, mobiel, maar ook via radio, tv en print. Elke dag opnieuw worden op verschillende plekken waar ook ter wereld nieuwe composities geschreven, gespeeld, opgenomen en vastgelegd. Elke dag opnieuw vindt nieuwe muzikale creativiteit zijn weg naar de muziekgebruikers.

Waar je vanaf dag één liefdevol uitgekieperd wordt. Waar je in sneltreinvaart je eigen ontwikkelvragen leert formuleren. Waar je toekomstige opdrachtgevers kind aan huis willen zijn. Met twee benen in de samenleving en de vingers op de toetsen of in de klei. Waar je je kunt verloven met de kunst en een innige relatie onderhoudt met de wetenschap. Waarvan uit een Marrokaans-Nederlandse acteur op zoek gaat naar internationaal publiek en samenwerkt met studenten uit China. Waar je als student in Amsterdam inlogt op het virtuele projectontwikkellab van de Utrechtse academie. Waar kunstenaars, wetenschappers, managers uit binnen- en buitenland zich verdringen om te mogen doceren. Een baken van innovatie en creativiteit in de wijk waarin jouw academie staat. Waar je zowel een professionele ondernemer kunt worden als een ondernemende professional. Waar je nooit echt helemaal afscheid meer van neemt omdat je je leven lang blijft leren…

In 2020 is alles crossmediaal. Waar veel organisaties nu nog niet weten wat een crossmediale aanpak is, is het in 2020, maar liever in 2010 nog, gemeengoed. Marketingmanagers en -medewerkers weten niet beter. Publiek kun je immers bereiken via nieuwe media zoals sociale netwerken, podcasts, augmented reality, video en mobiel, maar ook via traditionele media zoals radio, print en tv. En het is normaal om vanuit die gedachte te werken. In 2020 hoor ik nooit meer het argument ‘tja nieuwe media, we willen er graag wat mee, maar dat komt nog bovenop onze reguliere werkzaamheden en daar hebben we echt geen tijd en geld voor.’ Hiermee bedoel ik niet dat de sector bulkt van het geld (alhoewel ik dat natuurlijk geen enkele organisatie misgun). Nee, ik hoop dat niet meer te horen, omdat er effectiever en innovatiever wordt gewerkt.


 

‘The medium is the message’, zei Marshall McLuhan in 1960, toen hij constateerde dat de introductie van een nieuw medium in de geschiedenis steeds een grotere impact heeft gehad op de maatschappij dan de boodschap die via dat nieuwe medium de wereld in werd geslingerd. Die boodschap was namelijk al bekend: film was bij introductie vooral een nieuw podium voor toneel, en later werd televisie het nieuwe podium voor films. En computers? Computers zijn onder andere het medium voor televisie geworden, maar ook voor films en muziek, en het internet voegt aan het medium het begrip ‘interactief’ toe. Internet is het eerste medium waartegen je kunt terugpraten. En dat terugpraten is iets wat we de komende tien jaar waarschijnlijk nog veel meer gaan doen.

FROLLL (4all) is een museum waar jong, nieuw talent een kans krijgt en waar een platvorm voor kunstenaars en creatieven is gecreëerd. FROLLL laat zich niet beperken door het idee dat kunst alleen toegankelijk zou moeten zijn voor een selectieve groep. FROLLL staat voor het grenzen doorbreken om kunst in elke mogelijke vorm toegankelijk te maken voor de massa. Alle kunst van FROLLL kan je nu al draadloos via je digitale fotolijstje binnenhalen. Je hoeft geen geleerde te zijn om het kracht van een kunstwerk te waarderen.

Om de vraag te beantwoorden hoe de VPRO er in 2020 voorstaat, en wat er verandert, is het absoluut noodzakelijk te bezien wat hetzelfde moet blijven. Wat is de VPRO eigenlijk? De simpelste manier om dat uit te drukken is dat de VPRO een club van makers is die een smaakgemeenschap bedienen met een – in onze ogen – belangrijk doel: mensen prikkelen, aan het denken zetten, experimenteren, de andere kant laten zien. Onze verhalen mogen grappig zijn of tragisch, analytisch of op gevoel, maar nooit eendimensionaal of afgezaagd. Het mag ‘scoren’, maar daar is het niet om te doen. We willen impact, ons publiek in alle opzichten bereiken.
 

Nieuwe media in Nederland zijn in 2020 voorbij de transformatiefase. De snelheid van informatiestromen en verdere ontwikkelingen op het gebied van informatietechnologie zorgen ervoor dat obstakels oplossen. Delen en auteursrecht zijn geen issue meer. Open source is een standaard en niet slechts een alternatief en er zijn verdienmodellen die hier lucratief op inspelen. Voor de creatieven betekent dit ook een andere manier van werken: delen van vaardigheden en gezamenlijke voorzieningen zijn eerder regel dan uitzondering.
De verzuiling tussen de kunstdisciplines is anno 2010 nog zichtbaar, maar over tien jaar is er een einde gekomen aan de creatieve hokjesgeest. Multimediale toepassingen zorgen voor een veel bredere visie op (en toepassingen van) creativiteit, kunst en cultuur. De concepten beeldende kunst en podiumkunst lopen in elkaar over.


 

Het was niet echt groot nieuws dit keer. In september verscheen de nieuwe beleidsbrief Cultuur en Economie, van de ministeries van EZ en OCW. Werd de eerste brief, ‘Ons creatieve vermogen’, in 2005 nog met veel tamtam aangekondigd, rond ‘De waarde van creatie, beleidsprogramma 2009-2013’ is het vooral heel stil gebleven.

 

De missie van Omroep MAX is in 2020 nog steeds dezelfde als in 2010: het maakt zich binnen het publieke bestel sterk voor het brengen van kwalitatief sterke programma’s, zoals registraties van concerten en diverse vormen van toneel, consumentenprogramma’s en opiniërende programma’s. Het is vanouds de missie van de publieke omroep om juist dit soort programma’s te brengen en dat moet die missie blijven. Waar het gaat om productie en distributie is de filterfunctie die de omroepen vanouds hebben gehad daarmee nog steeds belangrijk.

 

Wanneer je vertelt dat je een bedrijf opricht om online games te gaan maken voor adverteerders kijken meeste mensen je aan alsof ze het in Keulen horen donderen. Misschien is het de generatiekloof, misschien iets anders? Hoe dan ook, Flavour werd in het begin niet serieus genomen. Onterecht, want in 2009 is de branche ondanks de crisis met 16% gegroeid. En wij? Wij zijn gegroeid met 275%. Online gaming is allang niet meer het speelterrein van nerds op een zolderkamertje: elke Nederlander komt op het internet wel eens in aanraking met een game. Als je je dit eenmaal realiseert, waarom zou je als adverteerder hier dan geen gebruik van maken? Zorg dat je consument jouw merk online beleeft. Wanneer de consument jouw game en website leuk vinden, zullen ze automatisch jouw merk ook leuker vinden en dat is een krachtig gegeven.

 

Achteraf bezien lijkt het allemaal zo logisch. Nog geen tien jaar geleden had iedereen het over social media, augmented reality en nanomaterialen. Onvoorstelbaar eigenlijk hoe snel dat soort zaken gemeengoed zijn geworden. Een beetje hilarisch ook wel, al dat geïnnoveer van innovaties, al dat beleid en al die krampachtige instrumenten. Het leek wel of we het toen niet wilden zien. Of misschien niet konden zien. Het einde van het industriële tijdperk bedoel ik. Of postindustriële tijdperk of wat voor tijdperk dan ook. Ik kan me nog herinneren dat mijn dochter, nu 29, geschokt en ook wel een beetje lacherig thuiskwam van een introductieweek van een gerenommeerde HBO-opleiding. ‘Paps’ zei ze, ‘Paps, we hebben vandaag drie uur les gehad in hoe je iets moet opzoeken op het internet.’ Ik was minstens zo verbijsterd als Rosa en haar klasgenoten. Nogal verbaasd was ik ook toen ik een Kamerlid in 2009 hoorde uitleggen dat z’n milieubeleid, het ging over vliegtax, niet werkte. Hij vond het maar raar dat mensen bereid waren 50 Euro uit te geven om 25 Euro te besparen. Alleen maar om de fiscus, lees de belerende overheid, een hak te zetten. Er bestond geen besef van het feit dat mensen niet voor achterlijk willen worden versleten maar dat ze juist gestimuleerd willen worden bij het ontwikkelen van hun talenten en ondersteund bij het realiseren van hun idealen. Dat besef leek nauwelijks aanwezig bij de overheid, de politiek of zelfs het onderwijs.

 

Vanmiddag stuurde ik een v-mail naar de andere kant van de wereld. Het is hier dan al volop dag, terwijl daar de wereld nog in diepe rust is. Door de opmars van internet en spraaktechnologie vergeet ik soms het tijdverschil. Zakendoen is veel makkelijker geworden. Toen ik in 2010 begon met Wonderable was leveranciers bezoeken een tijdrovende aangelegenheid. Nu stuur ik een ontwerptekening die ze daar in 3-D uitprinten. Overleggen doen we via e-tv en dan heb ik het gevoel dat ik de werkplaats kan ruiken.

 

Butterfly Works is een social design studio waarin design leidend is voor het beantwoorden van internationale sociale vraagstukken. We geloven in de grensoverschrijdende werking van vormgeving, gekoppeld aan inhoud. Butterfly Works is werkzaam in onder andere India, Brazilië, Kenia, Zuid Afrika, Oeganda, Nigeria en Marokko.
Het is 2020: sociaal en cultureel ondernemerschap zijn mainstream geworden, mede dankzij de economische crisis van 2008. Het is normaal, en geen uitzondering of marketinggimmick, dat respect voor alle aspecten (mensen, materialen) in de keten zijn ingebed in concepten, producten en diensten.

 

Na een periode waar in de westerse samenleving en materialistische consumptiemaatschappij alles nogal uit proportie is gegroeid, met een grote financiële crisis en ernstige milieuproblemen als gevolg, groeien we de komende jaren naar een wereld waar weer behoefte komt aan intimiteit en persoonlijke benadering van de dingen. Met internet als tool kunnen wij ons steeds meer op een heel specifieke manier profileren. Er komen steeds meer mogelijkheden bij om in contact te komen met de consument of deze zelfs bij het maakproces van producten te betrekken.

 

Monobanda is een jong en creatief bedrijf. De concepten die Monobanda ontwikkelt, zijn voor veel doelen inzetbaar: musea, winkels, feesten en evenementen. Monobanda heeft als doel om voor elke opdrachtgever een origineel op maat gemaakt fusionplay concept neer te zetten. Dit houdt in dat Monobanda altijd een combinatie van nieuwe media, moderne technieken, spel en tastbare ervaring maakt. Door het speelse en interactieve karakter wordt een Monobanda project altijd een aandachtstrekker, een plek waar mensen even meegenomen worden in een soort gekke speeltuin.

Succes bij innovatie hangt voor 99% samen met je heel goed verdiepen in de wensen, behoeften en problemen van je beoogde doelgroep. Dat kun je in elk goed boek over innovatie en innovatiemanagement lezen. Toch besteedt weinig van die literatuur aandacht aan die doelgroepen. Daarom zoek ik bij elk nieuw boek in het register de termen vormgeving, lifestyle en mode op. Dan weet ik gelijk hoe laat het is. De wereld van de innovatie is traditioneel de wereld van de technologie, de ingenieur en het lineaire model dat vertrekt bij wetenschappelijke doorbraken en eindigt bij maatschappelijke toepassingen.

Ik ontwerp high fashion voor vrouwen. Mijn stijl kenmerkt zich door grafische vormen: clean, chique en architectonisch. Droog en minimalistisch. Draagbare avantgarde. Door een hoog kwaliteitsgehalte wat betreft afwerking en materiaal is mijn kleding duurzaam. Mijn stijl is daarbij zowel eigentijds als tijdloos. Je kunt er alle kanten mee op en toch is het erg uitgesproken qua vorm. Momenteel werk ik voor een bekend Nederlands jeansmerk waar ik de high fashion collectie voor vrouwen ontwikkel. Daar verdien ik mijn basisinkomen mee. Verder verdien ik af en toe wat met het verkopen van stuks uit mijn collectie (ik ben nog maar een half jaar voor mezelf bezig). Ik heb nu een keer geshowd tijdens de Fortis openingsoiree van de Amsterdam International Fashion Week.

OntFront is een progressief herenlabel: nieuwe ondernemers. Het snelle en duurzame leven. Nieuwe media. Chic én rebels. Daar draait OntFront om. In 2020 heeft OntFront de relatie met het Verre Oosten volledig uitgebouwd. Daar waar OntFront in 2009 begon met 26 shop-in-shops in Chinese warenhuizen, heeft het merk nu een solide marktpositie in China, Korea en ook Rusland veroverd. Westers individualisme, gecombineerd met een complete lifestyle, vormen de toegevoegde waarde van het merk. Muziek, film en kleding wordt als één product verkocht.

In 2020 is Adformatie nog steeds in papieren vorm verkrijgbaar. Hoewel de roep om gratis informatie nog is niet verstild en er steeds wel weer een bedrijf opduikt met een initiatief voor een nieuwe gratis krant of informatiedienst, zal er behoefte blijven aan diepgravende (kwaliteits-)journalistiek. Adformatie heeft zich ontwikkeld tot een crossmediaal platform en is nog altijd het toonaangevende nieuwsmedium voor iedereen die vakmatig geïnteresseerd is in media, reclame en marketing.

Joline Jolink ontwerpt twee keer per jaar een collectie kleding voor ‘women with something to do.’ Dit zijn moderne, zelfstandige en ondernemende vrouwen die veelal werkzaam zijn in de creatieve sector. Iedere collectie is ook geïnspireerd op een of meerdere sterke vrouwen uit het verleden. Het bijzondere aan onze ontwerpen is de veelzijdigheid: een jurk is bijvoorbeeld geschikt voor op het werk, maar met een paar andere schoenen eronder kun je er ook mee naar een feestje. Een bijzondere combinatie van stijl en comfort: ideaal voor een ondernemende vrouw. Als materialen gebruiken wij altijd mooie natuurlijke stoffen en garens, onder andere afkomstig uit Italië en Japan.

 

Bij de publieke omroep is het de kunst om er kunst te kunnen vinden. Dat zou in één regel de samenvatting kunnen zijn van de kritiek die de afgelopen jaren op het gesubsidieerde deel van ons omroepbestel is geuit. Kunst zou zijn verbannen naar de randen van de nacht, programma’s over serieuze literatuur waren er niet meer, en kunst en cultuur zouden sowieso maar een te klein publiek trekken om in de jacht om de marktaandelen interessant te kunnen zijn. Dat van dat kleine publiek lijkt te kloppen, als je bedenkt dat het niet is gelukt om Omroep C als aspirantomroep in het publieke bestel te krijgen. De ledenteller bleef steken op 47.000 waar er 50.000 hadden volstaan. In de geschreven pers hadden vooral literatuurliefhebbers het zwaar. Eerst verdween de Republiek der Letteren als zelfstandig onderdeel van Vrij Nederland, gevolgd door Cicero (de Volkskrant) als apart katern. Op internet groeide en bloeide intussen van alles, maar daarvan was de vraag hoe degelijk, betrouwbaar en vooral artistiek verantwoord het was. Dat goedwillende amateurs hun creatieve oprispingen zonodig met anderen moesten delen, alla, maar om het nou kunst te noemen…

Musea werken voor de eeuwigheid, maar als je ziet hoe sterk het museumwerk in het afgelopen decennium is veranderd lijkt die eeuwigheid steeds sneller te gaan. Toen het Nationaal Glasmuseum in 2010, nu bijna tien jaar geleden, na een complete transformatie heropende, had het de ambitie om op alle vlakken tot de meest innovatieve musea in de wereld te behoren. Terugkijkend op die tijd is het haast onvoorstelbaar dat een associatieve website en een iPod-applicatie (weet u nog wat dat is?) vernieuwend waren in het museumveld. Maar als we kijken naar het toen nieuwe businessmodel mogen we anno 2019 constateren dat musea nog altijd veel kunnen leren van een ondernemende aanpak waarin innovatie en artistieke ontwikkeling elkaar versterken.

Berenschot heeft onderzocht hoe gemeentelijke cultuursubsidies worden verdeeld in de steden Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht, Eindhoven, Groningen, Haarlem, Arnhem, Enschede en Maastricht. Hierbij is een vergelijking gemaakt van de hoofdlijnen van het cultuurbeleid, de omvang van de budgetten en de soorten adviesorganen die een rol spelen in de besluitvorming. Het onderzoek is op zondag 30 augustus 2009 gepresenteerd als opmaat voor het Paradisodebat over de kloof tussen kunst en politiek. In dit artikel worden de bevindingen van Berenschot weergegeven aan de hand van de drie voornaamste conclusies.

De merkambassadeurs bepalen de reputatie van een cultuurorganisatie. Zij bevelen de cultuurorganisatie aan bij anderen en zorgen zo voor nieuwe bezoekers en omzetgroei. Het is dus van groot belang om te weten wie deze merkambassadeurs zijn.